جمال الدين محمد الخوانساري

345

شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )

كه گمان كند كه ثواب وعقابي نيست باز امتناع أو عجيب است زيرا كه آن بىرغبتى است در خصلتهاى نيكو وآن از عاقل عجيب است . وپوشيده نيست كه بودن بعضي أخلاق نيكو وبعضي بد بر تقديرى كه كسى نعوذ باللّه گمان آن كند كه ثواب وعقابي نيست بمعنى بودن بعضي از آنهاست از صفات كمال وبعضي از آنها از صفات نقص ، وهيچ كس را در اين معنى شكى نيست وكسى انكار آن نكرده حتى اين كه فرقهء مخذولهء ضالّهء اشاعره كه منكر حسن وقبح عقلي شده‌اند بحسن وقبح صفات باين معنى قائلند ، وممكن است كه بمعنى استحقاق مدح وثنا وذمّ ونكوهش باشد وبناى آن بر حسن وقبح عقلي باشد چنانكه مذهب حقّ است وانكار آن مخالف بديههء عقل است وبنا بر اين مراد اين باشد كه در خوبى بعضي أشياء وبدى بعضي بمعنى اين كه مستحقّ مدح وثناست يا ذمّ ونكوهش ، شكى نيست هر چند ثواب وعقاب اخروى نباشد ، واينست كه جمعى كه منكر شرايع وأديان باشند بحسن وقبح باين معنى قائل شده‌اند وصدق وعدل واحسان را مثلا خوب مىدانند ، وكذب وظلم وعدوان را بد مىشمارند ، وشكى نيست نيز در اين كه بعضي أخلاق وخويها وخصلتها خوب باشد باين معنى وبعضي بد ، واين كه ملكهء بر آوردن حاجتهاى برادران از جملهء خويها وخصلتهاى خوب است . 6279 عجبت لمن علم انّ اللّه قد ضمن « 1 » الارزاق وقدرّها ، وانّ سعيه لا يزيده فيما قدّر له منها وهو حريص دائب في طلب الرّزق . عجب دارم از كسى كه دانسته باشد اين را كه خدا بتحقيق ضامن شده روزيها را ، وتقدير كرده آنها را ، واين را كه سعى أو زياد نمىكند أو را در آنچه تقدير شده از براي أو از آنها ، وحال آنكه أو حريص تعب كشنده باشد در طلب روزى . قبل أزين در شرح أمثال اين فقرهء مباركه مكرّر مذكور شد كه مراد اين

--> ( 1 ) در قاموس گفته : « ضمن الشيء وبه كعلم ضمانا وضمنا ( بالفتح فيهما ) فهو ضامن وضمين كفله » .